Jaén
Oliwa, Michał Anioł i wodospady
Jaén to jedna z ośmiu prowincji andaluzyjskich, znana jako el paraíso interior ze względu na swoje położenie. Ja nazwałabym ją raczej el paraíso de la aceituna – gdziekolwiek spojrzysz, jesteś otoczona gajami oliwnymi. Nic dziwnego, że oliwę z tego regionu nazywa się el oro verde albo el oro líquido.

Jaén posiada największy na świecie „ucywilizowany” las. Ponad 66 milionów drzew oliwnych tworzy krajobraz jedyny w swoim rodzaju, który można podziwiać właśnie tutaj, w tej andaluzyjskiej prowincji. Około połowa światowej produkcji zielonego złota pochodzi z Hiszpanii. Z kolei 80% krajowej produkcji oliwy przypada na Andaluzję, a niemal połowę tej ilości zbierają rolnicy z prowincji Jaén.
Jednak Jaén to nie tylko oliwki.
Pierwszym przystankiem była Úbeda – miasto liczące ponad 30 tysięcy mieszkańców, otoczone górami, wzgórzami i – jak mówią miejscowi – Cerros de Úbeda. Zachód słońca opadający na zbocza i zmieniający zielonkawo-brązowy kolor oliwek w odcienie pomarańczu i czerwieni był jednym z najpiękniejszych jakie kiedykolwiek widziałam. Warto zobaczyć to na własne oczy, niestety zdjęcia nie oddają romantyzmu tamtej chwili.

Úbeda wraz z sąsiednią Baezą to dwa miasta wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Szczerze mówiąc, wystarczy krótki spacer by zrozumieć jak piękne jest to miejsce i jak elegancka jest jego renesansowa architektura. Zaskoczyło mnie, że jest „kastylijskie”, z mniejszymi wpływami arabskimi niż w innych odwiedzonych przeze mnie zakątkach Andaluzji.

Plaza de Andalucía w Úbedzie przypomniała mi place w Salamance, Segowii, a nawet Pampelunie, z podcieniami i prostą, surową formą architektury. Z kolei na Plaza Vázquez de Molina króluje Sacra Capilla del Salvador, której niestety nie udało mi się zwiedzić. To właśnie tam znajduje się San Juanito – dzieło Michała Anioła, temu samemu, który stworzył freski w Kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie.
Spacer z widokiem na “złoto”.
Kolejny przystanek – Cazorla. Znacznie mniej kulturalny, za to dużo bardziej naturalny. To miasteczko położone a pie de la montaña, tuż przy Parku Naturalnym Sierras de Cazorla, Segura i Las Villas, największym obszarze chronionym w Hiszpanii i drugim co do wielkości w Europie.
Podczas około 15-kilometrowego spaceru po górach otaczających miejscowość podziwialiśmy niesamowite widoki: bezkresne gaje oliwne, kwitnące almendros, wodospady, naturalne laguny oraz XIV-wieczny Castillo de las Cinco Esquinas.







To był zaledwie półtora dniowy wyjazd, ale bardzo intensywny. Moja pierwsza wizyta w prowincji Jaén… i z pewnością nie ostatnia, bo czasem warto irse por los Cerros de Úbeda.

el paraíso interior – raj w głębi lądu
el paraíso de la aceituna – raj oliwki
el oro verde – zielone złoto
el oro líquido – płynne złoto
el cerro – wzgórze (colina, loma, montículo, otero, alcor, altozano, collado, cuesto)
la plaza – plac
a pie de montaña – u podnóża góry
la sierra – łańcuch (tu: górski)
el castillo – zamek
la esquina – róg
irse por los Cerros de Úbeda – irse por las ramas, dosł. iść po wzgórzach Úbedy, wyrażenie używane, gdy ktoś zbacza z głównego tematu rozmowy lub mówi o rzeczach nieistotnych, często po to, aby uniknąć odpowiedzi na jakieś pytanie. Etymologia tego powiedzenia sięga czasów rekonkwisty Úbedy przez Ferdynanda III Świętego w 1234 roku. Kapitan Álvar Fáñez zaginął przed bitwą. Po powrocie, po zwycięstwie twierdził, że się zgubił, choć legenda sugeruje, że mogło to wynikać z tchórzostwa lub schadzki miłosnej.
Dowiedz się więcej po hiszpańsku:
- El Orden Mundial, El mapa de los olivos de España, https://elordenmundial.com/mapas-y-graficos/mapa-olivos-espana/ (23.02.2026).
- El Orden Mundial, Las guerras del aceite de oliva, https://elordenmundial.com/guerras-aceite-oliva-espana-italia/ (23.02.2026).
- No es el fin del mundo, La geopolítica del aceite de oliva, https://open.spotify.com/episode/6eQa4YRXj2XYs8jqe2Cnps?si=f5785ec3a488434f (23.02.2026).
- El Confidencial, El patrón oro del aceite de oliva está en Jaén, llueva o no en Italia y Grecia: «El precio lo marca España», https://www.elconfidencial.com/espana/andalucia/2024-12-14/patron-oro-aceite-oliva-jaen-llueva-italia-grecia_4023526/ (23.02.2026).
- Diputación de Jaén, Yo elijo Jaén para admirar el olivar, https://www.dipujaen.es/yoelijojaen10diaprovincia/meses-lemas/noviembre.html (23.02.2026).
- Interprofesional del Aceite de Orujo de Oliva ORIVA, Origen del olivo: la historia de un árbol milenario, https://oriva.es/origen-del-olivo-la-historia-de-un-arbol-milenario/ (23.02.2026).
